Dünya

Barbie: Feminist ikon mu yoksa zehirli güzellik ideali mi?

Sinema dünyasında aylardır merakla beklenen “Barbie” sineması, izleyiciyi ana karakterin doğuşuna götürüyor. ABD’li yönetmen Greta Gerwig’in yönettiği filmde Margot Robbie’nin canlandırdığı Barbie, çölün ortasında muhteşem bir anıt gibi duruyor. Etrafında bebeklerle oynayan küçük kızlar var. Küçük bir kız, Barbie’nin bir göz kırpmasıyla, şimdiye kadar oynadığı bebeği parçalıyor ve Richard Strauss’un şatafatlı müziği eşliğinde uzaya fırlatıyor. Stanley Kubrick’in 1968 yapımı unutulmaz bilim kurgu klasiği “2001: A Space Odyssey” (2001: A Space Odyssey)’deki ikonik açılış sahnesi “Dawn of Humanity”ye atıfta bulunan bu sahne, Barbie’nin gelişiyle oyuncak dünyasında yeni bir çağın başlangıcına işaret ediyor.

Dünyanın en tanınan oyuncak bebeği

“Barbie’nin Annesi” olarak da bilinen Ruth Handler, böyle bir çığır açmanın hayalini kurmuştu. Handler, kızının ve arkadaşlarının gelecekteki annelik rollerine hazırlanmak için klasik bir oyuncak bebekle oynamasını istemedi. Barbie’yi dünya çapında en çok satan oyuncaklardan biri olacak genç, kendine güvenen, profesyonel ve çekici bir kadın olarak tasarladı. Ancak 1959 Amerika’sında Barbie dünyaya gözlerini açtığında kadınların çalışıp para kazanması henüz çok yaygın ve kabul gören bir olgu değildi.


Barbie’nin yaratıcısı Ruth Handler’ın feminizme büyük katkı yaptığını savunanlar varken, diğerleri onun sahte bir güzellik ideali sunduğu gerekçesiyle aksini iddia ediyor Fotoğraf: Andrew Harnik/AP Fotoğraf/resim ittifakı

ABD’li Ruth Handler (1916-2002), kadın erkek herkesin aile bütçesine katkıda bulunmak zorunda olduğu Polonya kökenli Yahudi göçmen bir aileye mensuptu. Kocası Elliot ve girişimci Harold Matson ile birlikte 1945’te bir garajda “Mattel” şirketini kurdu. Üçlü başlangıçta fotoğraf çerçeveleri ve oyuncak bebek evi mobilyaları üretti. Bebek mobilyaları iyi sattığı için çeşitli oyuncakların üretimine de başlamışlar ve bu alanda uzmanlaşmışlardır. Küçük üretim atölyesi sonunda dünya çapında dev bir şirkete dönüştü. Bunda en değerli pay sahibi ise şüphesiz ki dünyanın en tanınan oyuncak bebeği olacak Barbie’ydi.

Barbie’nin sloganı: “Sınırsız potansiyele sahipsiniz”

Barbie, onu tasarlayan Ruth Handler gibi başarılı bir kariyere sahip. O yıllardaki klasik ev hanımı değil, doktor, pilot, astronot ve ABD Lideri rollerini üstlendi. Mattel oyuncak firmasının reklamları Barbie ile her kızın içindeki “sınırsız potansiyelin” harekete geçtiğini her zaman vurgulamış ve vurgulamıştır.

Aynı zamanda sıkı bir Barbie hayranı olan ABD’li yazar Susan Shapiro, bebeğin kızlara şu mesajı vermeye çalıştığını belirtiyor: “Büyüten anne olmanıza gerek yok. Evlenmek zorunda bile değilsiniz. Babanızın veya kocanızın sizinle ilgilenmesine ihtiyacınız yok. Kendinize bakabilirsiniz. İstediğin her şey olabilirsin. Yüzlerce kariyer seçeneğin olabilir!”


Greta Gerwig’in sinemasında da Ken (Ryan Gosling), Barbie’nin (Margot Robbie) pembe gölgesindeki tek erkektirFotoğraf: Warner Bros/Entertainment Pictures/ZUMAPRESS/picture Alliance

Barbie’nin kendi evi ve arabası var. Arabanın yolcu koltuğuna oturmasına izin verilen sadık erkek arkadaşı Ken, 1961’de ona katıldı. Ancak Ken, Barbie’nin ihtişamına ve popülaritesine hiçbir zaman sahip olamadı. Nitekim Barbie filminde Ken’i oynayan Ryan Gosling de bundan yakınıyor: “Ne yaparsam yapayım, her zaman iki numarayım. Ben sadece Ken’im.”

tartışmalı bebek

Ruth Handler’ın adını kızı Barbara’dan alan bebeği, ağırlıklı olarak muhafazakar anlayışın hakim olduğu 1950’ler ve 1960’ların başında muhafazakarlar tarafından bir “provokasyon” olarak görülüyordu. Yine de, Barbie bugüne kadar feminist çevrelerde pek saygı görmedi. ABD’li yazar ve feminist Jill Filipoviç’e göre Barbie, “sağlıksız ideal bir hanımefendi imajı” çiziyor. Ona göre Barbie figürü, “çekici, uygun ve asil bir bayanın ne olması gerektiğini” empoze etmeye çalışıyor.

Uzun bacaklar, ince bel, her zaman fit ve bakımlı görünüm! Barbie bebekleri ile bu sözde “ideal nezaket normu” çocuk odalarına girmiştir. DW’ye konuşan kültür bilimci Elisabeth Lechner, bu normu “kapitalist dünyada her zaman eyleme ve başarıya hazır, genç, beyaz, bakımlı, mani içermeyen bir genç bayan profili” olarak özetliyor. Çalışmaların gösterdiği gibi, bu görüntü kızlarda vücut rahatsızlığını tetikleyebilen son derece tehlikeli ve tartışmalı bir sevimlilik olgusudur.


Bugün, Barbie bebekleri önceki yıllara göre çok daha çeşitliFotoğraf: Kapak Resimleri/imago resimleri

Barbie ve çeşitlilik

Mattel bu eleştirilere kayıtsız kalmamış ve çalışma yelpazesini genişleterek çeşitliliği artırmıştır. Şimdi farklı boyutlarda, protez bacaklı, tekerlekli sandalyede oturan, kemoterapi gören ve Down sendromlu Barbie’ler var. Beden imgeleri ve beden pozitifliği üzerine çalışan Elisabeth Lechner’a göre bu, temel sorunu değiştirmiyor: “Artık olumlu nesneleştirme biçimlerinin, yani görünüşe ilişkin olumlu iltifatların bile kadınlara her zaman yalnızca görünüşlerinin önemli olduğunu hatırlattığını kanıtlayan araştırmalar var.”

İlk siyah Barbie

Çeşitliliğe yönelik ilk adım, derin ırksal çatışmaların ABD’yi sarstığı 1960’larda atıldı. Sivil haklar savunucusu ve kara çabanın simgesi olan Martin Luther King’in suikasta kurban gittiği yıl, “Christie” adlı ilk siyah oyuncak bebek Barbie evrenine dahil oldu.

1980 yılına kadar adının Barbie olmasına izin verilmiyordu. Yine de o dönemde renkli tenli pek çok kadın için “siyah Barbie” bir zafer simgesiydi: Afrikalı-Amerikalı kadınların da güzel, göz alıcı ve başarılı olabileceğinin kanıtı.

Barbie sürdürülebilir bir oyuncak mı?

Oyuncak bebek kolay bir oyuncaktan çok daha fazlasıdır. Bir çocuk için bir kimlik figürü olabilir, hatta gelecekteki bir normallik ve hoşluk imajını şekillendirebilir. Bu nedenle, muhtemelen dünyanın en çok satan bebeği olan Barbie’nin bugün hala tartışma konusu olması hiç de şaşırtıcı değil. Eleştiriler ve tartışmalar genellikle üç ana konuya odaklanıyor: güçlü görünme ihtiyacı, sevimlilik takıntısı ve sürdürülebilirlik.


Ruth Handler ve kocası Elliot, 1951’de “Mattel”in küresel bir şirket olacağını ve Barbie’nin satış rekorları kıracağını iddia etmiyorlardı.Fotoğraf: AP Fotoğraf/resim ittifakı

Plastik, Barbie bebeklerinin ve aksesuarlarının üretiminde büyük ölçüde kullanılmaktadır. Medya ağı “The Conversation”a göre, ABD’li araştırmacılar her bir bebeğin iklime ne kadara mal olduğunu hesapladılar: 182 gramlık bir Barbie, plastik üretimi, ürün imalatı ve nakliye dahil olmak üzere yaklaşık 660 gram karbon emisyonu üretiyor.

Üretici Mattel, Barbie’nin altmış yılı aşkın tarihinde her zaman makul bir şekilde pazarlamayı modernize etmiştir. Bu bağlamda son saldırılarından biri de “Geri dönüştürülmüş plastikten yapılmış Barbie” oldu. Şirket bu sayede en azından sürdürülebilirlik konusundaki eleştirilere kayıtsız kalmadığını göstermiş oldu.

Onlarca farklı konsepte uygun varyantları bulunan ve her zaman bir aktivitenin merkezinde yer alan Barbie, muhtemelen dünyanın “en çalışkan ve sevilen bebeği” konumunda. Her zaman zamanın ruhuna ve farklı trendlere göre güncellenen Barbie’de değişmeyen tek şey hiç eskimemesi. Ten rengi ne olursa olsun; Görünüşe göre Barbie “sonsuza kadar genç kalmayı” başaracak.

DW Türkçe’ye VPN ile sansürsüz nasıl erişebilirim?

siran-haber.com.tr

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu